چشم

چشمها برای دیدن، مجبور به حرکت هستند. شش عضله خارجی که کره چشم را احاطه کرده است، مانند نخهای خیمه شب بازی عمل میکند و آنها چشمها را به صورت هماهنگ در جهات مختلف حرکت میدهد.

اما اصلیترین عنصری که چشم ما برای دیدن به آن نیاز دارد، نور است. نور تصویر اشیاء را در چشم مینشاند. اولین چیزی که نور هنگام ورود به چشم آن را لمس میکند، لایه نازکی از اشک است. پشت این لایه مرطوب، قرنیه چشم قرار دارد. این پوشش شفاف به تمرکز نور کمک میکند.

نور پس از عبور از این لایه که زلالیه نام دارد، واردمردمک میشود. باز شدن مردمک با عنبیه یا همان بخش رنگی چشم صورت میگیرد و میزان این بازشدگی به میزان ورود نور بستگی دارد. نور پس از آن به عدسی چشم میتابد که عملکرد آن مانند لنز دوربین است. عدسی، پرتوهای تابیده به شبکیه را متمرکز میکند. ضخامت عدسی با توجه به دور یا نزدیک بودن اشیاء، تغییر میکند.

در مرحله بعد نور وارد کره چشم میشود که مملو از مایعی ژل مانند به نام زجاجیه است. نور در نهایت به پردهای به نام شبکیه میتابد که در قسمت انتهایی کره چشم واقع شده است. شبکیه مانند صفحه فیلم خام دوربین فیلمبرداری یا فیلم دوربین عکاسی است. پرتوهای نوری پس از برخورد با پرده شبکیه در قالب پیامهایی عصبی بهمغز منتقل و در آنجا تفسیر میشود.

قرنیه یک قسمت دایرهای شکل با تحدب به جلو است. قرنیه قسمت شفاف لایه خارجی در جلو میباشد و تحدب آن به سمت جلو است. قبل از ورود نور به عدسی، نور در قرنیه شکست مییابد و پرتوهای نور همگرا می شوند. قرنیه عروق خونی ندارد (چون) برای عبور نور باید شفاف باشد و بنابراین از طریق انتشار تغذیه میشود. قرنیه به علت چینش منظم الیاف کلاژن و کمآب بودن نسبی آن شفاف تر از صلبیه است. لایهها ی آن به ترتیب اپیتلیوم، استروما (بومن، دسمه) و انروتلیوم میباشد

پرده ای ضخیم ، محکم و سفیدرنگ است که قسمت بیرونی کره چشم را پوشانیده و ضخامت آن از عقب به جلو بهتدریج کاسته میشود. سطح درونی آن قهوهای رنگ و مجاور مشیمیه است. صلبیه در جلوی چشم مسطح شده و قرنیه را بوجود میآورد.

زلالیه مایع شفافی است که فضای جلوی عدسی را پر میکند. زلالیه از مویرگها ترشح میشود و مواد غذایی و اکسیژن را برای عدسی و قرنیه فراهم میکند و مواد دفعی را نیز جمعآوری کرده و از طریق خون دفع میکند.

عنبیه به صورت یک حلقه مدور دور مردمک است. (اگر به چشم فردی از روبرو نگاه کنیم قسمت سفید رنگ، صلبیه و قسمت رنگی چشم عنبیه نام دارد). عنبیه ازطریق مشیمیه که شامل رگهای خونی فراوانی هست تشکیل شده است. قسمت جلویی مشیمیه به شکلی رنگین هست که عنبیه نام دارد. در عنبیه دانه های رنگی وجود دارد که حاوی ملانین اند. تراکم این دانه ها، رنگ چشم را تعیین می کند.

عدسی چشم کپسولی برآمده(محدب) است و جزئی شفاف از ساختار چشم است که همراه با قرنیه، پرتوهای نور را شکسته و آنها را بر روی شبکیه متمرکز میکند. برآمدگی(تحدب) عدسی با انقباض ماهیچهٔ مژگانی تغییر می کند. به طوری که هنگام دیدن اجسام نزدیک، با انقباض ماهیچه های مژگانی، عدسی ضخیم می شود. وقتی به اجسام دور نگاه می کنیم با استراحت این ماهیچه ها، عدسی باریکتر می شود. به این ترتیب، تصویر در هر حالت رو شبکیه تشکیل می شود(نه جلوتر و نه عقبتر) این فرایندها تطابق نام دارد.

زجاجیه (Vitrous Body) مادهای ژله ای، شفاف و بیرنگ است که در فضای پشت عدسی قرار دارد و باعث حفظ شکل کروی چشم میشود و همراه بازلالیه فشار درون چشم را ثابت نگاه میدارد.

مشیمیه یکی از لایههای ساختمان چشم است که بین صلبیه و شبکیه قرار گرفته است. این لایهٔ رنگدانهدار حاوی مویرگهای فراوانی است که تغذیهٔ عنبیه و سلولهای گیرندهٔ نور شبکیه را بر عهده دارد. مشیمیه در جلوی چشم، بخش رنگین چشم یعنی عنبیه را به وجود میآورد. همچنین رنگدانه ی سیاه ملانین موجود در سلول های مشیمیه، برای جلوگیری از بازتاب نور و دید واضح، لازم است. افراد زال بهطور ژنتیکی فاقد رنگدانه اند پرتوهای نور درون کره ی چشم این افراد در جهت های گوناگون بازتاب پیدا می کنند. در نتیجه این افراد، دید واضحی ندارند.

شبکیه، قسمت حساس به نور چشم است که شامل سلولهای مخروطی (مسئول دید رنگی و جزئیات اجسام) و سلولهای استوانهای (مسئول دید سیاه و سفید و دید در تاریکی) میباشد. با تحریک سلولهای استوانهای یا مخروطی، سیگنالهای عصبی از لایههای عصبی زیرین شبکیه نهایتاً به فیبرهای عصب بینایی و قشر مغز میرسند.

در کتب طب سنتی در بخش تشریح گفته شده چشم مرکب و تشکیل شده از ۷ طبقه و ۳ رطوبت است. به ترتیب از بیرون به داخل عبارت اند از: ۱-ملتحمه ۲-قرنیه ۳-عنبیه - بعد از آن رطوبت بیضیه ۴-عنکبوتیه - رطوبت جلیلیه - رطوبت زجاجیه ۵-شبکیه ۶-مشیمیه ۷-صلبیه^[۱]

• 

  چشم یک انسان

• 

  چشم یک انسان

• 

  چشم ترکیبی یک سنجاقک

• 

  چشم مرکب

• 

  چشمهای یک عنکبوت